Ongeza pato kwa kuzalisha giligilani
August 18th, 2014
<< rudi

 

Kilimo cha giligilani (coriander) ni mradi mkubwa unaojitosheleza kukuza maisha ya mkulima kutokana na zao hili la biashara huchukua muda mfupi toka kuotesha hadi kuvuna.

 

giligilani 2Zao hili linalotumika kama kiungo cha chakula katika mapishi mbalimbali kama nyama, supu au mchuzi. Giligilani inafaa kulimwa wakati wowote na katika maeneo mengi ya Tanzania hususani mikoa ya Mbeya, Iringa na Arusha.

 

Uhitaji mkubwa wa walaji pamoja na urahisi wa kuzalisha zao hili katika maeneo mbalimbali nchini, umewezesha wakulima kupata soko zuri na kujiongezea kipato kwa urahisi zaidi.

 

Aina za giligilani

 

Kuna aina kuu mbili za giligilani ambazo ni: Giligilani fupi na ndefu. Aina zote hizi zinatumika kwa wingi na zinauzika katika masoko yote.

 

Giligilani fupi: Aina hii ni nzuri kwa mkulima yeyote anayetaka kulima kwa lengo la kuvuna mbegu. Hii ni kwa sababu inatoa maua ikiwa fupi, inakomaa kwa haraka na mbegu zake huwa nyingi. Aina hii si nzuri sana kwa kilimo cha kuvuna majani.

 

Giligilani ndefu: Hii ni aina ambayo ni bora kwa ajili ya kilimo cha kuvuna majani lakini pia mbegu zake hufaa kwa viungo. Aina hii hurefuka zaidi kabla ya kutoa maua na mbegu zake ni chache.

 

Hali ya hewa

 

Giligilani hustawi katika maeneo yote ya Tanzania, yenye joto lisilozidi nyuzi 20°C hadi 25°C, kiasi cha mita 1000 hadi 1800 kutoka usawa wa bahari. Pia hustawi katika maeneo yenye nyuzi joto zaidi ya 25°C kwa kulima wakati wa mvua ambapo joto huwa limepungua. Hata hivyo, mikoa ya Mbeya na Iringa ni maeneo mazuri zaidi kulima zao hili kulingana na hali ya hewa ya ubaridi katika msimu wote wa mwaka.

 

Udongo

 

GiligilaniZao hili linastawi katika udongo wa aina yoyote lakini hustawi vizuri zaidi katika udongo tifutifu (Loam soil) na udongo wa kichanga (Sandy soil).

 

Utayarishaji wa shamba

 

Hakikisha shamba lako limelimwa vizuri, limenyeshewa vizuri na lina mbolea ya kutosha kabla ya kupanda.

 

Mbolea

 

Mboji inafaa zaidi kwa ajili ya kurutubisha udongo na kuongeza mavuno. Baada ya siku mbili toka kumwagiliwa, tifua tena kwa kutumia rato, kasha sawazisha vizuri kuondoa mabonde na kisha sia mbegu za giligilani.

 

Uoteshaji

 

Uoteshaji wa giligilani hutegemea umekusudia kuvuna nini au ni aina gani ya giligilani unaotesha. Mfano, mkulima anaweza kuwa anakusudia kuzalisha mbegu au kuvuna majani kwa ajili ya kutumika kama kiungo. Unaweza kuotesha giligilani kwa kusia shambani moja kwa moja.

 

Uoteshaji kwa ajili ya kiungo

 

Endapo unakusudia kuzalisha giligilani kwa ajili ya kuvuna majani ambayo hutumika kama kiungo kwenye chakula, ni lazima uoteshe giligilani ndefu na unatakiwa kusia kama unavyosia mbegu za mchicha ila hakikisha mbegu hizo hazitarundikana mahali pamoja.

 

Uoteshaji kwa ajili ya mbegu

 

giligilani 1Endapo unakusudia kuvuna mbegu kwa ajili ya kiungo, unatakiwa kuotesha giliglani fupi ambayo mbegu zake hupandwa kwenye mashimo.

 

Nafasi

 

Umbali wa shimo hadi shimo liwe sentimita 10-15 na umbali kati ya mstari na mstari iwe ni sentimita 20.

 

Kuota

 

Giligilani huanza kuchipua kuanzia siku ya 8 hadi 15 toka kuoteshwa. Hakikisha katika siku 12 za mwanzo unamwagilia kila baada ya siku mbili, na baada ya hapo kila wiki mara mbili au tatu. Ikiwa mvua zinanyesha, hakuna haja ya kumwagilia.

 

Kukomaa na kuvuna

 

Giligilani hukomaa vizuri baada ya siku arobaini (mwezi na siku kumi) na hapo huwa tayari kwa kuvunwa. Kama unakusudia kuvuna majani, hakikisha unaanza kuvuna kabla ya kuanza kutoa maua au mara baada ya kufikia urefu wa sentimeta 20. Hakikisha unang’oa wakati wa asubuhi kwa kung’oa mche pamoja na mizizi yake kisha kuziosha ili kuondoa udongo wote. Baada ya hapo, funga kulingana na soko husika.

 

Ikiwa unakusudia kuvuna mbegu, hakikisha mbegu zimekomaa kwa kubadilika rangi na kuwa kahawia. Ng’oa miche na rundika mahali pasipokuwa na maji au unyevu kwa muda wa siku saba, kisha zipige polepole hadi mbegu zote zitoke katika majani. Pepeta na fungasha tayari kwa kuuza.

 

Magonjwa na udhibiti

 

Giligilani tofauti na mazao mengine mara nyingi halisumbuliwi na magonjwa kabisa. Mara chache sana zao hili hushambuliwa na ukungu ambao husababishwa na wingi wa maji shambani hasa linapooteshwa wakati wa mvua kubwa na wakati wa baridi kali. Hakikisha unamwagilia kwa kiwango cha wastani huku ukiepuka kuotesha wakati wa mvua nyingi na wakati wa baridi kali.

 

 

Kipindi cha redio – Mkulima Mbunifu – kwenda hewani TBC
July 14th, 2014
<< rudi


Radio imageUsikose kusikiliza kipindi cha Mkulima Mbunifu, kipindi ambacho kitakuwa kikijadili mada mbalimbali zitakazo-kuelimisha msikilizaji na mkulima kuhusu kilimo bora na utunzaji wa mazingira: mada mbalimbali kama vile jinsi gani yakutunza mazingira, kuongeza pato kwa mkulima na pia mkulima kufanya kilimo na ufugaji kwa kutumia njia sahihi na bora. Kipindi hiki kitakukutanisha na wataalamu wa kilimo na pia wakulima ambapo utapata nafasi yakujifunza mengi na pia kujibiwa maswali yako ambayo utakuwa ukiuliza kuhusu kilimo. Pia, utapata nafasi ya kushiriki kwa kutuma ujumbe mfupi, kupiga simu, barua pepe na pia kusikiliza kupitia tovuti ya mkulima mbunifu.


Siku gani? Ni kila Jumanne kuanzia saa moja na robo jioni mpaka saa moja na nusu kupitia TBC Taifa na redio nyinginezo utakazojulishwa hapo baadaye.


Kama una maoni, swali, ushauri usisite kutuandikia ujumbe mfupi wa maneno kwenda namba 0785 496 036 au 0766 841 366, au piga simu kwenda namba 0717 266 007 au 0785 133 005.


Usikose




Biogesi, chanzo cha nishati na mbolea hai
June 26th, 2014
<< rudi

 

Hii ni aina ya nishati inayosaidia kupunguza uharibifu wa mazingira na inazalisha mbolea ya mboji ambayo imethibitishwa kurutubisha udongo.

 

Biogesi ni gesi inayozalishwa na bacteria wanapovunjavunja malighafi zinazooza kwa urahisi kama vile kinyesi cha ng’ombe na mifugo wengine, na mabaki ya jikoni, yanapowekwa kwenye sehemu isiyokuwa na hewa ya oksijeni. Nishati hii inaweza kutumika kwa kupikia pamoja na kuwasha taa majumbani.

 

Namna biogesi inavyozalishwa

 

Biogesi 1

Sehemu ya kilishia mtambo wa biogesi

Uzalishaji wa biogesi hutumia teknolojia rahisi. Mtambo wa biogesi hujumuisha tanki kubwa ambalo hujazwa samadi ambayo huchakachuliwa na bakteria, na matokeo yake ni upatikanaji wa gesi pamoja na mbolea hai. Mtambo huu huwa na sehemu ya kujazia samadi na mchanganyiko mwingine unaotumika kutengeneza gesi, sehemu ya chujio, ambayo husaidia kukusanya mbolea ambayo imeshachakachuliwa kutoka nje ya mtambo.

 

Matumizi

 

Mitambo ya biogesi imegawanyika katika makundi manne kulingana na mahitaji ya mtumiaji na uwezo wa kulisha mtambo pia. Kuna mtambo wenye mita za ujazo nne, sita, tisa, na kumi na tatu. Mkulima mwenye mtambo wa mita za ujazo nne, atahitaji kuwa na ng’ombe wawili kwa ajili ya kulisha mtambo huo.

Baada ya mtambo kujengwa, unahitajika kumwagiliwa kwa siku 14 ili kuruhusu kukomaa. Baada ya hapo, mtumiaji anatakiwa kujaza kwa kipindi cha siku hamsini bila kutumia. Hii inatoa nafasi kwa bakteria kuweza kuchakachua samadi na malighafi nyingine na hatimae kupata gesi. Kwa kipindi hicho mtumiaji atalazimika kulisha mtambo kwa kufuata maelekezo ya wataalamu. Hata kama mtambo utajaa kabla ya siku hamsini hairuhusiwi kutumia kwa kuwa bado hutapata gesi inavvyotakiwa.

 

Faida za biogesi

 

Kuna faida nyingi sana mkulima anazozipata kutokana na uzalishaji wa biogesi. Miongoni mwa faida hizo ni pamoja na;

 

Upatikanaji wa nishati rahisi: Uzalishaji wa biogesi ni endelevu, kwani hutegemea ujazwaji wa samadi na malighafi nyingine zinazooza kwenye mtambo, na haiishi kama aina nyingine za nishati zinazotumika na kwisha.

 

Biogesi 2

Mkulima Zadock Kitomari akielezea namna ya kulisha mtambo na kukusanya mbolea inayotoka

Hutunza mazingira: Nishati ya biogesi, haitoi moshi wa aina yoyote kama ilivyo kwa nishati nyinginezo ambazo huzalisha moshi na harufu hatarishi kwa mazingira, pamoja na tabaka la ozoni. Kwa mantiki hiyo ni nishati rafiki kwa mazingira. 

 

Uzalishaji wa mbolea: Hii ni moja wapo ya faida za kuwa na mtambo wa biogesi. Baada ya samadi iliyojazwa kwenye mtambo kuchakachuliwa na bakteria, hutoka nje ya mtambo, mbolea hii inayotoka ikikingwa, kuvundikwa na kutunzwa vizuri, ina ubora wa hali ya juu sana.

 

Hupunguza gharama: Biogesi, inapunguza gharama kwa kiasi kikubwa sana kwani baada ya mtumiaji kugharamia utengenezaji wa mtambo, hakuna gharama nyingine zaidi inayohitajika kwa ajili ya kupata nishati hiyo. Sana sana ni kulisha mtambo na kufanya matengenezo madogo madogo inapobidi.

 

Huokoa muda: Nishati hii husaidia kuokoa muda wa kupika hasa kwa kina mama, kwani huivisha kwa haraka. Hali kadhalika, muda ambao mama angetumia kwa ajili ya kwenda kukata kuni, huutumia kwa ajili ya shughuli nyingine za maendeleo ya familia.

 

Huokoa miti: Miti mingi sana hukatwa kwa ajili ya kutengeneza mkaa, na kutumika kama kuni. Unapokuwa na biogesi, huhitaji tena kukata miti kwa ajili ya mkaa au kuni, hivyo miti mingi inaokoka na kufanya mazingira yetu kuwa salama zaidi.

 

Kwa maelezo zaidi juu ya biogesi wasiliana na Juliana Mmbaga kutoka CARMATEC kwa simu namba +255 759 855 839. Au, Bwana Zadock Kitomary kwa simu namba +255 756 481 239.

 

 

Matete ni lishe muhimu kwa ufugaji wa ngómbe
June 26th, 2014
<< rudi

 

 

Napier 1Majani ya matete ni moja ya zao maarufu kwa lishe ya mifugo Afrika mashariki. Hata hivyo, wafugaji wengi wamekuwa wakilipuuzia huku wakikosesha huduma muhimu zinazohitajika kwa ajili ya uzalishaji mzuri. Moja ya tatizo kubwa katika uzalishaji wa maziwa ni kukosekana kwa malisho sahihi na ya kutosha kwa ajili ya mifugo ili kuongeza uzalishaji wa maziwa na kipato, hasa wakati wa kiangazi.

 

 

Pamoja na wafugaji wengi kuwa na ardhi ya kutosha ambayo wanaweza kuzalishia malisho mazuri na yakutosha bado utunzaji wa malisho hayo ni hafifu na ni vigumu kuendeleza mifugo yao. Utunzaji mzuri wa malisho humhakikishia mfugaji kuwa na lishe ya kutosha kwa ajili ya mifugo yake katika kipindi chote cha mwaka. 

 

Moja ya zao la lishe ni majani ya matete. Majani ya matete hutoa mavuno mengi ukilinganisha na aina nyingine zote za lishe ya mifugo. Wafugaji hawapati faida ya zao hili kutokana na kutokupenda kufanya matunzo kwa njia sahihi.

 

 

Matete yanahitaji virutubisho

 

Ili kuongeza uzalishaji wa majani ya matete, ni muhimu kuongeza kiasi cha mbolea ya samadi iliyoiva katika ardhi ambayo majani haya yataoteshwa. Weka kiasi cha tani 5 hadi 10 za mbolea ya samadi katika shamba kwa ajili ya kupanda. Kwa miaka ya mbeleni, weka kiasi hicho hicho kila baada ya mavuno. Ni wafugaji wachache sana ambao huweka mbolea ya samadi katika shamba la majani ya matete.

Njia nzuri ya kuongeza mavuno ni pamoja na kuchanganya matete na jamii ya kunde kama desmodium. Hii husaidia kuboresha malisho pamoja na kupunguza gharama za ununuzi wa mbolea ya Nitrojeni.

  

 

Mbinu za kupanda

 

Tumbukiza: Ni mbinu mpya ya kupanda majani ya matete. Gharama za awali zinazotumika kwa ajili ya kuchimba mashimo na mitaro ni ya juu kidogo kuliko njia ya kawaida, lakini Tumbukiza hutoa mavuno mengi kuliko njia iliyozoeleka na pia haitumii eneo kubwa kwa malisho ya ng’ombe mmoja.

 

Kupanda kawaida: Matete yanaweza kupandwa kawaida kwa kuchimba mashimo na kuweka mapandikizi. Ni muhimu kupanda matete kwa mstari na kwa nafasi ili kuweza kupata malisho kwa kiasi kikubwa na kuruhusu machipukizi mapya.

 

 

Palizi

 

Hiki ni kipengele muhimu katika utunzaji wa matete. Hii ni kwa sababu magugu hunyonya madini pamoja na maji ambayo yalitakiwa kutumika kama lishe ya majani hivyo kusababisha kupungua kwa uzalishaji. Palizi ni lazima ifanyike kila baada ya mavuno ili kuongeza uzalishaji mkubwa na wenye tija.

 

Wafugaji wenye malisho kidogo hulazimika kukata majani machanga mara kwa mara kwa ajili ya kulisha mifugo yao bila kujua kuwa majani machanga ya matete siyo mazuri kwa ajili ya kulishia mifugo kwani yana maji mengi na kiasi kidogo sana cha madini.

 

Majani ya matete yanatakiwa kuvunwa yanapokuwa na urefu wa mita 1 au kila baada ya wiki 6 hadi 8 ili kupata majani yenye ubora pamoja na mavuno mengi. Hakikisha unabakiza bua urefu wa sentimita 5 hadi 10 kutoka usawa wa ardhi katika kila mavuno ili kuzuia kudhoofika kwa mfumo wa mizizi na kusababisha kupata mavuno hafifu katika mavuno yajayo.

 

Kulisha mifugo

 

Napier 2Wafugaji wengi wadogo hufuga wanyama wengi bila kuwa na ardhi ya kutosha kwa ajili ya malisho. Ng’ombe mmoja anayetakiwa kuzalisha maziwa kiasi cha kilo 7 anatahitajika kula wastani wa kilo 70 za majani ya matete. Kwa ng’ombe anayepata lishe ya mchanganyiko wa majani ya matete na majani jamii ya kunde atazalisha kuanzia kilo 9 hadi 12.

 

Ekari moja ya majani ya matete hutosheleza kulisha ng’ombe mmoja tu kama hakuna malisho ya aina nyingine yanayofanyika. Ekari moja ya majani ya matete kwa mbinu ya tumbukiza inaweza kutosheleza kulisha ng’ombe 2 hadi 3 kwa mwaka mmoja.

 

Matete huzuia mmomonyoko wa udongo na wadudu

 

Majani ya matete yana faida nyingi kwa mkulima. Endapo yataoteshwa kuzunguka shamba la mahindi itasaidia kuzuia katapila wanaovamia zao la mahindi au mtama. Wakulima wanashauriwa kuotesha mistari mitatu ya majani ya matete kuzunguka shamba lote la mahindi. Matete yanapooteshwa pamoja na mchanganyiko wa majani jamii ya kunde katika makingo ya maji, matete husaidia kuzuia mmomonyoko wa udongo.

 

 

Bata mzinga: Njia mpya ya ujasiriamali
May 10th, 2014
<< rudi

 

Ili kuzaliana na kumpatia mfugaji faida, bata mzinga wanahitaji matunzo ya hali ya juu. Kwa kawaida bata mzinga hula chakula kingi kuliko kuku. Bei yake ni ghali zaidi.

 

Bata mzinga

Bata mzinga wanahitaji kuwa na uhuru wa kula majani kama sehemu ya virutubisho.

Kabla ya kuanza ufugaji wa bata mzinga ni lazima kuhakikisha una chakula cha kutosha kwa sababu ulishaji wa ndege hawa kadri wanavyokua huwa na gharama kubwa zaidi. Ni muhimu pia kujifunza kwa undani na kufahamu namna ya kutunza vifaranga wa bata mzinga kwa kuwa hufa kwa urahisi sana. Pia, unapaswa kujikita kutafuta soko kwa sababu wanapokuwa ni vigumu kuwatunza kwa muda mrefu kutokana na ukubwa wa gharama ya chakula.

 

Wafugaji wachache kati ya wengi waliojaribu kuwafuga ndege hawa na kufanikiwa hata kufikia malengo yao ni kutokana na kuzingatia lishe kamili. Pamoja na hayo, wapo wafugaji ambao walishindwa kutokana na magonjwa pamoja na gharama ya utunzaji.

 

Chakula

 

Chakula cha bata mzinga hakina tofauti na cha kuku. Vifaranga wanahitaji kupata lishe kamili yenye protini kwa wingi ili waweze kukua vizuri. Vifaranga kwa siku za awali wanahitaji kiasi cha asilimia 27 ya protini mpaka wanapofikia umri wa wiki sita. Baada ya hapo mfugaji anaweza kupunguza hadi kufikia asilimia 18, na kuendelea hivyo hadi wanapokomaa. Kutokana na gharama ya kununua chakula kuwa kubwa, unaweza kutumia reseheni ifuatayo kwa ajili ya kutengeneza chakula cha bata mzinga wewe mwenyewe.

 

Mahitaji

 Bata mzinga 1

• Mahindi 5kg (yasiyokuwa na dawa)

• Karanga 5kg

• Dagaa 5kg

• Mashudu 10kg

• Chokaa 5kg (chokaa inayotumika kwa lishe ya mifugo)

 

Namna ya kutengeneza chakula

 

Twanga au saga pamoja kiasi cha kulainika kisha walishe vifaranga. Mchanganyiko huu hutegemeana na wingi wa bata mzinga unaowafuga. Hakikisha kila bata anapata chakula cha kutosha na chenye uwiano ulioelekezwa. Pia waangalie mara kwa mara kuhakikisha wana chakula cha kutosha.

 

Uhifadhi: Hifadhi chakula cha ziada kwenye mifuko au debe kisha weka sehemu isiyo na unyevu.

 

Kutaga

 

Bata mzinga huanza kutaga anapofikisha umri wa mwaka mmoja. Ndege hawa wana uwezo wa kutaga kati ya mayai 15 hadi 20 kwa mara ya kwanza na kisha kuhatamia. Anapoendelea kukua huweza kutaga hadi mayai 30. Hii ni kulingana na lishe nzuri atakayopatiwa.

 

Kuhatamia

 

Bata mzinga anaweza kuhatamia mayai 17 hadi 20. Mayai hayo huhatamiwa kwa siku 28 na huanza kuanguliwa vifaranga kwa muda wa siku 3, kuanzia siku ya 28 hadi 31. Baada ya hapo mayai yaliyosalia bila kuanguliwa hutakiwa kutupwa kwa kuwa hayatoanguliwa tena na hayafai kwa matumizi mengine.

 

Utunzaji wa vifaranga

 

Baada ya vifaranga kuanguliwa, watenge na mama yao kwa kuwaweka kwenye banda safi lisilopitisha baridi. Unaweza kuwawekea taa ya kandili au ya umeme endapo upo kwenye sehemu unakopatikana.

 

Banda

 

Ni vyema banda liwe limesakafiwa au banda la asili la udongo usiotuhamisha maji. Pia, unaweza kutumia banda lenye mbao au mabanzi kwa chini. Unaweza pia kutandaza maranda kwenye mabanda. Hakikisha kuta za banda zimefunikwa vizuri ili kuwakinga dhidi ya baridi. 

 

Maji

 

Kama ilivyo ndege wengine, bata mzinga pia wanahitaji kupatiwa maji masafi na ya kutosha wakati wote. Wawekee maji katika chombo ambacho hawatamwaga na wanakifikia vizuri. Hakikisha maji hayamwagiki bandani kwani kwa kufanya hivyo banda litachafuka na kukaribisha magonjwa kwa urahisi. Ni vizuri kuwalisha bata mzinga vyakula vingine kama majani. Majani husaidia kuwapatia protini: mfano; kunde, fiwi na aina nyingine za majani jamii ya mikunde huhitajika zaidi kwa kiasi cha 25% hadi 30%.

 

Magonjwa

 

Bata mzinga hushambuliwa na magonjwa kama taifodi, mafua na kuharisha damu. Wanapougua ni rahisi kuambukiza kuku, bata na ndege wengine wanaofugwa kwa haraka sana. Pia, ndege hawa husumbuliwa na viroboto wanaosababishwa na uchafu wa banda hasa linapokuwa na vumbi.

 

Chanjo

 

Bata mzinga wanatakiwa kupatiwa chanjo ya ndui (mara moja kila mwaka), kideri (kila baada ya miezi mitatu), gumboro (kwa muda wa wiki tano – ukiwapa jumatatu, basi unawapatia kila jumatatu ya wiki), na vitamini A mara baada ya kuanguliwa.

 

Unaweza kuwasiliana na Solomon Kingalame, kwa simu namba 0762 183 856 au Victoria Lekamoy kwa simu namba 0767 423 201.

 

 

Viota bora ni muhimu kwa ajili ya kuku
April 28th, 2014
<< rudi

 

Kuku anapotagia porini, mayai huliwa na wanyama kama vile nyoka na wengineo. Kuku pia anaweza kudhuriwa na wanyama hao na wakati mwingine kuibwa.

 

Viota ni mahali ambapo kuku hutaga mayai, kuhatamia na kuangua vifaranga. Hii inamaanisha kuwa viota ni sehemu muhimu sana ya kuzingatia ili kuweza kupata mayai mengi yaliyo salama pamoja na vifaranga.

 

Aina za viota

 

Kuna makundi mawili ya viota vinavyotumiwa na kuku pamoja na ndege wengine wafugwao.

 

Kiota kilicho tengenezwa na kuku mwenyewe

 

Kuku 2Hii ni aina ya viota ambavyo kuku huchagua mahali pa kutaga na kuhifadhi mayai. Inaweza kuwa mahali popote ambapo kuku ataona mayai hayataweza kudhurika au kuonekana. Kwa mfano, vichakani, stoo au kona yenye giza. Njia hii si nzuri kwani husababisha upotevu wa kuku na uharibifu wa mayai.

 

Kwa kutagia stoo au sehemu iliyojificha ya ndani, japokua ni sehemu salama ambayo haiwezi kufikiwa kirahisi na wezi au wanyama, mayai yanaweza kuharibika. Kuku akitaga sakafuni, sehemu yenye nailoni au magunia mayai yanaweza kuharibiwa na unyevu. Mayai hayo si mazuri kwa kutotoleshea. Itabidi mfugaji ayatumie au ayauze kwa ajili ya chakula.

 

Katika ufugaji wa ndani, kuku hutaga mayai sehemu yoyote hasa kipindi ambacho kuku huanza kutaga. Hii husababisha mfugaji kuyakanyaga mayai kwa bahati mbaya au kuku wenyewe kula mayai hayo na kupunguza uzalishaji wa mayai.

 

Kiota kilicho andaliwa na mfugaji

 

Kuku 1

Kuku wanapotengenezewe viota vizuri huhatamia kwa utulivu kuongeza uzalishaji

Hii ni aina ya viota vilivyo andaliwa kiustadi na kuwekwa mahali stahiki kwa kumrahisishia kuku sehemu ya kutagia. Viota hivi huwekwa ndani ya banda au sehemu nyingine iliyoandaliwa. Viota vya aina hii huandaliwa kwa kuzingatia idadi ya kuku wanaotarajiwa kutaga, pamoja na upatikanaji wa vifaa vya kutengeneza viota.

 

Mahitaji

 

Unaweza kutumia vifaa kama vile boksi la karatasi, mbao, nyasi, nguo aina ya pamba (isiwe ya tetroni), matofari na maranda. Boksi, tofali, na mbao husaidia kutengeneza umbo na ukubwa wa kiota. Nyasi maranda na nguo (viwe vikavu) husaidia katika uhifadhi wa mayai yasiharibiwe na unyevu, pia ni mazuri kipindi cha kuhatamia kwani hutunza joto.

 

Ukubwa wa kiota unatakiwa uwe ni wa kumwezesha kuku kuenea na kujigeuza. Hii ina maana kuwa unatakiwa uwe wastani wa sentimita 35 upana sentimita 35 na urefu sentimita 35.

 

Namna ya kupanga viota kwenye banda

 

Ili kuwa na ufanisi mzuri, inabidi idadi ya viota kwenye banda iwe robo tatu ya matetea yaliyofikia umri wa kutaga. Hii huondoa msongamano wa kutaga katika kiota kimoja. Kwa mfugaji mwenye kuku wengi inampasa kuchagua vifaa ambavyo atajengea viota vinavyoweza kutumia eneo dogo na huku akipata viota vingi.

 

Kwa kuku wanaohatamia, inabidi watengewe chumba chao ili kuzuia uchanganyaji wa mayai. Kila sehemu katika banda si nzuri kuweka viota. Hivyo, katika uchaguzi inakupasa uzingatie mambo yafuatayo:

• Viota visiwe karibu au chini ya kichanja cha kupumzikia, vyombo vya chakula na maji.

• Kiota kisiwe sehemu ambayo mfugaji atakua anapitapita. Mfano, karibu na mlango au dirisha.

• Kiota kisiwe mkabala na sehemu ambayo upepo mkali au mwanga utakua unaingia.

 

Wakati wa ujenzi wa banda unaweza kujenga vyumba viwili ambavyo kimoja kikubwa utatenga sehemu ya chakula, maji na sehemu ya kupumnzika.

 

Chumba cha pili utatengeneza viota tu ili kuku anayetaka kutaga aende huko. Kwa kufanya hivyo, kuku wachache watakua wakienda chumba hicho, na usumbufu kwa kuku wanaotaga utakuwa mdogo.

Kulingana na kiasi cha nafasi, unaweza kujenga viota mwisho wa banda na vyombo vya chakula na maji upande wa mbele karibu na mlango. Hii itasaidia kuku kushinda sehemu yenye chakula na maji hivyo kuepusha usumbufu kwenye viota.

 

Kuku wanaohatamia

 

Viota vya kuku wanaohatamia inabidi viwe sehemu tofauti na viota ambavyo kuku wanatagia mayai kila siku. Hii itasaidia kuzuia uchanganyaji wa mayai yaliyoanza kuhatamiwa na mapya. Viota hivyo viandaliwe vizuri kwani hukaa na mayai kwa muda mrefu. Ni vema kuwatenga kuku katika chumba chao ambapo watapatiwa maji na chakula.

 

Umuhimu wa viota

 

Kuku 3• Kwa kuwa na viota vya kutosha itapunguza usumbufu wa kuingia kukusanya mayai kwa mfugaji.

• Njia mojawapo ya kuzuia kuku kula mayai.

• Upotevu wa kuku na mayai utapungua.

• Utapata mayai bora kwa ajili ya kutotolesha.

• Kupunguza mayai kupasuka, pia mayai kuwa safi.

• Kuku kuwa huru wakati wa kutaga au kuhatamia.

 

 

Vacancy – Mkulima Mbunifu Radio Assistant
April 15th, 2014
<< rudi


Radio MicMkulima Mbunifu Programme (MkM) is a farmer communication initiative that aims to improve access to and utilization of information on sustainable agricultural practices and technologies by small-scale farmers in Tanzania and neighbouring countries. Currently, 14,000 copies of the MkM magazine are produced and distributed monthly to farmers groups and other recipients in Tanzania, and parts of Rwanda, Burundi and DRC. MkM is managed by the Biovision Farmer Communication Programme in icipe, Nairobi Kenya, in partnership with Sustainable Agriculture Tanzania (SAT).


To respond to the expressed need for increased farmer communication and exchange through diversified media, the Mkulima Mbunifu Programme (MkM) in Tanzania plans to scale up and impart agricultural knowledge into rural communities through a radio program.


The MkM Radio show will be a weekly program in Kiswahili focusing on ecologically friendly agricultural practices for small-scale farmers in Tanzania. Sustainable Agriculture Tanzania (SAT) through the MkM office in Arusha wishes to urgently recruit a suitable person to fill the position of MkM RADIO ASSISTANT to support in the production of Mkulima Mbunifu (MkM) Radio Program.


The position is tenable in Arusha, for 18 months, with a possibility of extension if the project gets successfully completed and gets more funding.


Overall purpose of the job


The radio assistant will undertake research, plan and produce live and pre-recorded radio shows and also handle some administrative tasks to ensure the smooth running of the radio programs.


Specific Responsibilities and Duties



The successful candidate is expected to support:

  1. Researching of content, finding original stories and contributors
  2. Conducting interviews with farmers and resource persons
  3. Script writing, recording and editing of programs
  4. Archiving program material
  5. Offering creative input to MkM magazine and other MkM initiatives.

 


Knowledge required for performing the job



The successful applicant will be required to have at least the following competencies:

  • Excellent written and oral communication skills (both in English and Kiswahili)
  • Excellent interviewing skills
  • Proficiency in sound editing software, e.g. Adobe® Audition®
  • Recording in both studio and on location
  • Outgoing and maintain good social interactions with information providers.


Requirements / Qualifications


  • A Bachelors degree or equivalent, preferably in media and communication or related fields.
  • A Diploma in broadcast journalism and proven experience in script writing for radio, audio editing and community media production may be considered in lieu of the University degree.
  • Experience of working with small-scale farmers will be an added advantage.
  • A good radio voice is required.

 


Reporting


The successful candidate will report to MkM Editor/Country Coordinator in Arusha, with technical support from Biovision FCP Radio Manager from Nairobi.


The selected candidate should be available to start work on 1st May 2014 or earlier.


Applications will be accepted up to 25th April 2014, or until the position is filled, whichever is earlier.


Only applications of shortlisted candidates will be acknowledged.


Please send an application (including current salary details and anticipated remuneration package), with a detailed CV, names and addresses of 3 referees (including e-mail addresses and fax numbers), and a one-page write-up on how you consider yourself suitable for the above job to: info@mkulimambunifu.org


The Editor

Mkulima Mbunifu

P.O. Box 14402

Arusha, Tanzania.


Fuko, mnyama hatari kwa mazao yako
March 20th, 2014
<< rudi


Fuko ni aina ya mnyama mdogo anayeishi chini ya ardhi kwenye mashimo. Mnyama huyu hutumia kiwango kidogo sana cha hewa ya oksijeni. Fuko hupatikana sehemu za wazi ambazo hazina misitu minene, na zenye mazao kama vile viazi.


Fuko

Udongo uliorundikana shambani ni dalili za uwepo wa fuko.

Fuko huzaliana mara 4 kwa mwaka wakati mnyama mmoja huzaa watoto 4-6. Ambapo hujenga nyumba yake chini ya ardhi ambako si rahisi kwa adui kumfikia. Mnyama huyu hujenga shimo lake kwa ustadi mkubwa kiasi cha kuwa na sehemu ya kulala, stoo ya chakula, mahali pa starehe, sehemu ya choo, na sehemu ya kujificha adui anapotokea.


Kwa miaka mingi fuko wamekuwa tatizo kwa wakulima, hasa katika baadhi ya mikoa ambayo huzalisha mazao yenye tunguu au viazi. Baadhi ya mikoa hiyo ni Kagera, Arusha na Kilimanjaro, ambapo hupatikana maeneo yote ya miinuko na tambarare.


Lishe


Fuko hula mizizi ya mazao na sehemu ya chini ya shina la mmea husika pamoja na mazao yenyewe, kama vile viazi. Hali hii husababisha mimea kufa na hivyo kusababisha hasara kubwa kwa mkulima.

Wanyama hawa hula aina zote za mazao, na huhifadhi chakula kwa ajili ya msimu wa kiangazi. Kila mmoja wao huhifadhi kiasi cha debe mbili kwa matumizi ya wakati huo.


Fuko mmoja mkubwa huweza kula kiasi cha gramu 50-60 za chakula kwa muda wa siku moja. Kwa hivyo humsababishia mkulima hasara hata kufikia asilimia mia moja.


Aina


Fuko 1

Hii ni aina moja ya fuko walio katika umri tofauti wakiwa wamenaswa.

Kimtazamo, fuko hunekana kuwa aina mbili. Lakini kulingana na utafiti uliofanyika mkoani Kagera wanyama hawa ni wa aina moja tu. Mwenye rangi nyeusi ni fuko wa umri mdogo na mwenye rangi ya kahawia ni mkubwa na anaelekea kuzeeka.


Mazao yanayoharibiwa zaidi na fuko

 

Fuko hula aina zote za mazao, ingawa kuna baadhi ambayo huliwa zaidi na kusababisha hasara kubwa kwa mkulima. Haya ni baadhi tu ya mazao yanayoliwa zaidi: Mihogo, viazi vitamu, viazi mviringo, maharagwe, magimbi, miwa, mahindi, na karoti.


Mazao mengine huharibiwa lakini haya ni kwa kiwango cha juu zaidi, ambapo humuacha mkulima akiwa amepata hasara kubwa na mara nyingine bila kuvuna hata kidogo. Wanyama hawa hawanywi maji, badala yake hupata kutoka kwenye mazao wanayokula.

 

Namna wanavyoharibu

 

Fuko anapokuwa mdogo, hula mimea michanga tu. Anapokuwa mkubwa hula mimea iliyokomaa, na kisha kuhifadhi kwa ajili ya matumizi ya baadaye.


Namna ya kudhiti fuko shambani

 

Kuna njia nne zinazoweza kutumika kudhibiti wanyama hawa waharibifu.


Mimea: Baadhi ya mimea imekuwa ikitumika kama chambo kudhibiti fuko, lakini njia hii imeonekana kutokuwa na ufanisi mkubwa sana.

Kemikali: Haishauriwi kutumia njia hii kwa kuwa ni hatari kwa mazingira na afya ya binadamu pia.

Kutega: Inapendekezwa kutumia njia hii kwa kuwa imeonekana kuwa na ufanisi mkubwa.

Kupiga: Hii ni njia sahihi pia, japo ufanisi wake ni mdogo ukilinganisha na kutega.


Aina za mitego

Fuko 3

Tutumia mitego kuangamiza fuko kuliko aina nyingine ya udhibiti.

Fuko 2

Weka mtego kwenye shimo la fuko kisha funika kwa ustadi.

Kuna aina nyingi za mitego inayotumika kukamata fuko, hii hutegemea na aina na maeneo na jamii husika. Ifuatayo ni baadhi ya mitego ambayo imeonekana kuwa na ufanisi.


• Waya • Boksi • Ubao


*Inashauriwa wakulima kutotumia sumu kukabili wanyama hawa, kwani aina ya sumu inayoweza kuwaua wanyama hawa ni kali na hatari kwa afya.


Endapo utavuta hewa ya sumu hii, unaweza kupoteza maisha baada ya muda mfupi sana. Halikadhalika, sumu hii ni hatari kwa mazingira, mimea, na viumbe wengine.


Zalisha matango uboreshe kipato kwa muda mfupi
February 17th, 2014
<< rudi

 

 

Matango (cucumber) ni zao muhimu katika mazao ya mboga na matunda nchini Tanzania na hata nje ya Tanzania.

 

Cucumber

Ni vizuri kuwekea matango fito kwani matunda yake yakilala ardhini huoza.

Hili ni zao la biashara, pia chakula. Zao hili hustawi na kulimwa kwa wingi katika mikoa ya Arusha, Kilimanjaro, Tanga na Pwani.

 

 

Matumizi:  Matango hutumika kama tunda, ijapokuwa ni aina ya mboga na huongeza vitamin A, C na maji mwilini. Pia, tango linaweza kutumiwa kama saladi wakati wa mlo.

 

 

Hali ya hewa: Matango hustawi kwenye hali ya joto, hali kadhali kwenye sehemu yenye joto kidogo pia hustawi. Matango yanahitaji joto wastani wa nyuzi joto 20°C – 25°C. Zao hili pia huhitaji maji kwa wingi, ingawa unyevu ukizidi husababisha magonjwa kwenye majani na maua.

 

 

Udongo:  Kwa ustawi mzuri wa matango, udongo unatakiwa kuwa na rutuba ya kutosha, na chachu ya kuanzia 5.5 hadi 6.7, mwinuko unaotakiwa ni kuanzia mita 1000-1200 kutoka usawa wa bahari.

 

Tofauti na ilivyo mazao mengine, matango hayahitaji mwanga mkali sana kwa kuwa husababisha maua dume kuzaliwa, hivyo kuathiri uzalishaji wa idadi ya matunda ya matango. Mwanga kidogo husababisha maua jike kuchanua kwa wingi kuongeza kiwango cha mazao. Mwanga unapokuwa mwingi, inabidi kutumia neti au aina nyingine ya vizuizi ili kupunguza mwanga, ambapo pia itasaidia kulinda mmea dhidi ya upepo mkali ambao unaweza kuharibu maua na matunda, au mmea kwa ujumla.

 

 

Kupanda: Mara nyingi matango hupandwa moja kwa moja shambani. Wakulima wengine hupanda kwenye vitalu au makopo na baadae kuhamishia miche inapofikia sentimita 8-12. Endapo mbegu zimepandwa shambani moja kwa moja, inatakiwa ipunguzwe na kubakia mche mmoja tu kwenye kila shimo.

 

Nafasi: Nafasi kati ya mche na mche ni sentimita 60-70, na nafasi kati mstari na mstari ni sentimita 70-90. Mimea inatakiwa iwekewe miti ili iweze kuzaa matunda mengi na kuepuka kukaa chini ambapo matunda yanaweza kuoza au kuharibiwa na wadudu.

 

Mbolea:  Mbolea ni muhimu sana, kabla ya kupanda au kuhamisha miche. Mbolea inayoweza kutumika ni samadi au ya viwandani isiyokuwa na madhara kwa mazingira na afya ya binadamu. Baada ya kupanda, tumia mbolea ya maji maji kila baada ya siku 14-21, mpaka mmea uweke matunda.

 

 

Palizi: Palizi ni muhimu , ili kuepuka magonjwa na kunyang’anyana chakula kati ya zao na magugu.

 

 

Wadudu waharibifu: Wadudu waharibifu wa matango ni pamoja na Vidukari, inzi weupe, na minyoo ya mizizi.

 

 

Magonjwa: Magonjwa yaliyozoeleka kushambulia matango ni pamoja na Ukungu, fusari, na magonjwa ya virusi.

 

 

Kuvuna:  Matango yanaweza kuwa tayari kuvunwa kuanzia siku 50-60 na matunda yanatakiwa yawe na urefu wa sentimita 15 mpaka 20. Makadirio ya mavuno ni tani 6 kwa ekari moja.

 

 

Ufugaji wa samaki kwenye bwawa
January 29th, 2014
<< rudi

 

 “Nina shamba maeneo ya Bunju Dar es salaam. Ningependa kufuga samaki kibiashara. Maji ya uhakika ni ya kisima na yana chumvi kiasi. Napenda kupata maelezo zaidi yatakayoniwezesha kuanza ufugaji huu.”-Angela,Dar es Salaam

Bwawa la maji 1

Wakulima wanaweza kuongeza kipato kutokana na ufugaji wa samaki katika maeneo yao

Ufugaji wa samaki kama ilivyo shughuli nyingine yoyote ya kiuchumi inahitaji usimamizi mzuri ili uweze kuwa na faida. Mbali na hilo, mfugaji wa samaki anatakiwa kuzingatia vigezo vingi kabla ya kuanza ufugaji. Moja ya vigezo hivyo ni soko. Si jambo la busara kuanza shughuli yoyote kabla haujafanya uchunguzi na kujua kama kuna mahitaji ya bidhaa unayokusudia kuzalisha. Wafugaji wengi wameanzisha ufugaji wa samaki lakini wakaishia kupata hasara kutokana na ukosefu wa soko. Na wengine wameanguka kutokana na utunzaji mbovu wa mabwawa ya samaki.

 

Maji

 Upatikanaji wa maji na ubora wake ni kigezo muhimu katika ufugaji wa samaki. Mtiririko wa maji ni njia rahisi kwa mfugaji. Maji machafu hayatakiwi kwa ufugaji wa samaki. Wafugaji ni lazima wasaidiwe na maafisa kilimo katika eneo lao kama maji yanayopatika yana ubora kwa ajili ya ufugaji wa samaki. Kwa wakazi wa Dar es

Salaam, inawezekana pia kufuga samaki kwenye bwawa, endapo maji yana chumvi ya wastani, na kwa kiwango kinachoshauriwa kitaalamu, basi samaki wanaweza kustahimili, na kukua vizuri.

 

Bwawa

 

Bwawa la samaki linahitaji nafasi kubwa ya ardhi, yenye mwinuko pamoja na eneo la samaki kukimbilia. Hii ni njia rahisi ya ufugaji endapo ardhi na maji havina gharama kubwa. Eneo kubwa zaidi linaruhusu uzalishaji usiohitaji nguvu ya ziada na wenye tija.

 

Utengenezaji wa bwawa la samaki kwa maeneo yenye udongo wa kichanga kama Dar es Salaam, mfugaji atalazimika kuchimba na kuweka karatasi ya nailoni. Hii, itasaidia kuzuia upotevu wa maji pamoja na kuzuia bwawa kuporomoka.

 

Ni vyema upande mmoja wa bwawa ukawa na kina kirefu kuliko mwingine. Upande mmoja unaweza kuwa na kina cha mita moja na nusu, na mwingine mita moja. Hii itamsaidia mfugaji kuweza kulihudumia bwawa vizuri, hata kama ni kuingia na kufanya usafi.

 

Utunzaji wa bwawa

 

Samaki 1Inashauriwa kufanyia bwawa usafi mara kwa mara, hasa kwa kuondoa majani ili kuepusha wadudu kufanya makazi na hatimaye wakawadhuru samaki. Pia ukiacha mimea bwawani itatumia virutubisho kwa kiasi kikubwa na kuondoa hewa ya oxijeni.

Hivyo, kila unapoona uchafu, safisha mara moja.

 

Ulishaji

 

Wafugaji walio wengi, wamekuwa hawazingatii kanuni za ulishaji wa samaki. Kwa kawaida inatakiwa kuwalisha samaki mara mbili hadi mara tatu kwa siku.

 

Aina ya chakula

 

Samaki wanaweza kulishwa kwa kutumia pumba ya mahindi, mashudu ya pamba na alizeti, soya, mabaki ya dagaa. Haishauriwi kulisha chakula kilichoko kwenye mfumo wa vumbi, bali kiwe mabonge madogo madogo, kwa wastani wa tambi.

 

Magonjwa

 

Kwa kawaida samaki hawana magonjwa mengi sana yanayowashambulia, ila kuna baadhi ya yaliyozoeleka kama vile magonjwa ya ukungu (fangasi), magonjwa yatokanayo na virusi, pamoja na minyoo.

 

Samaki wanaposhambuliwa na fangasi, huonekana kwa macho kwa kuwa huwa na madoa madoa. Samaki aina ya kambale hushambuliwa zaidi kuliko perege.

 

Pia unaweza kutambua kuwa samaki ni mgonjwa kwa kuwa huzubaa sehemu moja kwa muda mrefu. Magonjwa kwa samaki pia yanaweza kutokana na mrundikano kwenye bwawa. Hivyo, ni muhimu kuwapunguza kila wanapoongezeka.

 

Tiba

 

Tiba iliyozoeleka kwa samaki ni kwa kuweka chumvi kwenye maji, kasha kuwatumbukiza samaki unaowaona kuwa ni wagonjwa, kisha kuwatoa na

kuwarudisha bwawani.

 

Upatikanaji


Unaweza kupata vifaranga wa samaki kutoka katika kituo cha kuzalisha na kufuga samaki Kingolwira Morogoro. Bei ya kifaranga cha Perege ni shilingi 50, na Kambale ni shilingi 150.

 

Kwa maelezo zaidi unaweza kuwasiliana na Bwana Kalinga kwa simu namba 0757891 761, 0787 596 798